Zwolnienie pracownika, a przymusowe przywrócenie do pracy - KS Service
+
KSSERVICE

Zwolnienie pracownika, a przymusowe przywrócenie do pracy

Zwolnienie pracownika, a przymusowe przywrócenie do pracy
21/10/2023

Zwolnienie pracownika, a przymusowe przywrócenie do pracy

Zasadniczo już niedługo wejdą w życie zmiany w zakresie kodeksu postępowania cywilnego, w ramach których będziemy mieć do czynienia z nowym zabezpieczeniem dla pracowników w postaci nakazu zatrudniania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu. Owo nowe zabezpieczenie dotyczyć będzie również postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Jednakże w błędzie są ci którzy sądzą, iż można niejako uprzedzić zmiany w kodeksie postępowania cywilnego, wręczając pracownikowi wypowiedzenie już teraz.

Co zatem wiemy o zmianach w kodeksie postępowania cywilnego, dotyczących nakazu zatrudnienia od czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu?

Otóż ustawa z 28 lipca 2023 roku o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw (zwana dalej ustawą nowelizacyjną) została niedawno podpisana przez Prezydenta RP. Wprowadza ona między innymi istotne zmiany do ustawy z 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego, na mocy której sąd w zasadzie będzie musiał nakazać pracodawcy zatrudnienie zwolnionego pracownika, podlegającego szczególnej ochronie, do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. Na ten moment nie wiadomo, kiedy dokładnie nowe zasady wejdą w życie, bowiem ma to nastąpić w okresie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy, lecz sąd będzie miał obowiązek stosować nowe przepisy również w postępowaniach wszczętych i niezakończonych, zatem także wtedy, gdy wniosek o zabezpieczenie został już rozstrzygnięty. Wydaje się tymczasem, iż w jednym z przepisów przejściowych popełniono błąd, co nie pozwoli na jego zastosowanie zgodnie z zamysłem ustawodawcy.

Zasadniczo nakaz udzielenia zabezpieczenia w postaci przywrócenia do pracy wynikać będzie z nowo dodanego art. 755.5 kodeksu postępowania cywilnego i zgodnie z jego par. 1 w sprawach z zakresu prawa pracy, w których pracownik podlegający szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia dochodzi roszczenia o uznanie wypowiedzenia stosunku pracy za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy, sąd na wniosek uprawnionego na każdym etapie postępowania udzieli zabezpieczenia przez nakazanie dalszego zatrudnienia go przez pracodawcę do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

Istotnym jest, iż nowelizacja nie zawęża pojęcia „pracownika podlegającego szczególnej ochronie”, a zatem przyjąć należy, iż są to osoby, których stosunek pracy na podstawie jakichkolwiek przepisów podlega ochronie. Przede wszystkim zatem należy tu wymienić:

  • działaczy organizacji związkowych
  • osoby znajdujące się w wieku przedemerytalnym
  • rodziców korzystających z urlopów rodzicielskich

Bardzo istotnym jest, iż w przepisach użyto wyrażenia „udzieli”, a nie „może udzielić” co jest celowym zabiegiem autorów nowelizacji. Sąd zatem nie będzie miał tylko możliwości udzielenia takiego zabezpieczenia, lecz o ile wystąpi o to odwołujący się pracownik, będzie to obowiązkiem sądu. Podstawą udzielenia zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia, a sąd może odmówić udzielenia zabezpieczenia wyłącznie w sytuacji, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne. Pomimo jednak tego, pracodawca będzie mógł zakwestionować postanowienie o udzielenie zabezpieczenia, składając zażalenie do sądu II instancji.

Ważnym jest, iż wymaganie jedynie uprawdopodobnienia roszczenia jest wyjątkiem od zasady wskazanej w art. 730.1 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którą, udzielenia zabezpieczenia żądać może każda strona lub każdy uczestnik postępowania, jeśli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

Przeczytaj  Zmiany w programie PPK są już konieczne

Dzięki natomiast dodaniu do kodeksu postępowania cywilnego owego nowego art. 755.5 w podanym brzmieniu, pracownik, by zostać przywróconym do pracy na czas procesu, nie musi uprawdopodobnić drugiej przesłanki zabezpieczenia, czyli interesu prawnego. Z kolei natomiast, jak wynika z ostatniego zdania owego nowego art. 755.5 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego, sąd będzie miał możliwość nieuwzględnienia wniosku o zabezpieczenie jedynie wówczas, gdy roszczenie jest „oczywiście bezzasadne”.

Pojęcie to generalnie nie jest zdefiniowane w przepisach, a zatem można posługiwać się jedynie stanowiskiem doktryny i orzecznictwem, a tam przyjmuje się powszechnie, że roszczenie jest bezzasadne, gdy dla każdego prawnika, bez potrzeby analizowania sprawy pod względem faktycznym i prawnym, jest zupełnie oczywiste, że powództwo nie może być uwzględnione.

Co jeszcze wynika z brzmienia nowych przepisów kodeksu postępowania cywilnego?

Otóż istotnym jest, iż postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia podlegać będzie wykonaniu w drodze egzekucji, a sąd będzie nadawał mu klauzulę wykonalności z urzędu. Poza tym art. 755.5 par. 2 kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, iż art. 756.2 stosuje się odpowiednio. A zgodnie z nim sąd, uwzględniając wniosek o zabezpieczenie w sprawach chociażby kontaktów z dzieckiem, może, na wniosek uprawnionego, w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia zagrozić obowiązanemu nakazem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, na wypadek naruszenia obowiązków określonych w tym postanowieniu.

Taką samą możliwość, lecz już nie obowiązek, będzie miał sąd w sprawach, gdzie pracownik domaga się udzielenia zabezpieczenia w postaci nakazania zatrudnienia. Jeśli zatem pracownik złoży odpowiedni wniosek, to sąd może zagrozić pracodawcy, że w przypadku nie przywrócenia do pracy, zgodnie z postanowieniem o zabezpieczeniu, będzie musiał zapłacić określoną sumę pracownikowi.

W powyższym względzie nowe przepisy dopuszczają wprawdzie możliwość uchylenia prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, lecz wyłącznie wtedy, gdy pracodawca wykaże, że po udzieleniu zabezpieczenia zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 52 par. 1 kodeksu pracy. W powyższym kontekście chodzi o przesłanki pozwalające pracodawcy rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, czyli w razie:

  • ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych
  • popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem
  • zawinionej przez pracownika utraty uprawnień, koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku

Z brzmienia nowych przepisów wynika również, iż zmiana postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia jest niedopuszczalna i jak wyjaśniają twórcy nowelizacji oznacza to, iż wyłączone jest stosowanie tutaj przepisów art. 742 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego. Z tego artykułu wynika bowiem, że obowiązany może w każdym czasie żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia, w którym udzielono zabezpieczenia, gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia. Z tego przepisu wynika również, iż jeśli obowiązany złoży na rachunek depozytowy ministra finansów sumę zabezpieczenia żądaną przez uprawnionego we wniosku o udzielenie zabezpieczenia, zabezpieczenie upada.

W tym zakresie autorzy nowelizacji w uzasadnieniu do nowych przepisów wyjaśnili, iż z kolei nie jest ograniczone stosowanie art. 742 par. 2-3 kodeksu postępowania cywilnego, z których wynika, że przed wydaniem postanowienia w przedmiocie uchylenia lub ograniczenia zabezpieczenia, sąd wysłucha uprawnionego (a zatem pracownika), a wniesienie zażalenia na postanowienie uchylające lub zmieniające postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wstrzymuje wykonanie postanowienia.

Przeczytaj  Korzystne zmiany w zakresie ulgi Mały ZUS Plus

O czym zatem warto jeszcze pamiętać w kontekście praktycznego stosowania nowych przepisów kodeksu postępowania cywilnego?

Zasadniczo nowe przepisy będą stosowane w postępowaniach wszczętych po wejściu w życie nowych przepisów, a z ogólnych zasad wynika również, iż nowe prawo procesowe stosuje się do czynności procesowych dokonywanych po jego wejściu w życie, o ile ustawa nie stanowi inaczej. W przypadku nowych przepisów kodeksu postępowania cywilnego ustawodawca zezwolił pracownikom na występowanie z wnioskiem o zabezpieczenie na nowych zasadach także wówczas, gdy wniosek o zabezpieczenie został już wcześniej rozstrzygnięty.

Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy nowelizacyjnej prawomocne oddalenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia roszczenia pracownika podlegającego szczególnej ochronie przed dniem wejścia w życie nowych przepisów nie stoi na przeszkodzie w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, złożeniu wniosku o udzielenie zabezpieczenia na postawie dodawanego art. 755.5 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego.

Niewątpliwie w praktyce duże zdziwienie budzi z kolei konstrukcja art. 6 par. 2 ustawy nowelizacyjnej, z której treści wynika, iż w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowych przepisów obowiązany może wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w art. 755.5 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego także wówczas, jeżeli postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia zostało wydane na podstawie dotychczasowych przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Tym samym, z literalnego brzmienia tego nowego przepisu wynika, iż to pracodawca, a zatem „obowiązany”, może wystąpić z wnioskiem o zabezpieczenie.

W tym względzie na pierwszy rzut oka wydawać by się mogło, iż mogła nastąpić pomyłka podczas redakcji tego przepisu. Można przypuszczać, że zamiast „obowiązanego” powinno być użyte wyrażenie „uprawniony”, a więc pracownik. Eksperci jednakże zwracają uwagę, iż do pomyłki mogło dojść w innym miejscu tego ustępu, być może bowiem projektodawcom chodziło w nim o wniosek z art. 755.5 kodeksu postępowania cywilnego ale nie z par. 1 lecz tylko z par. 3, zgodnie z którym obowiązany może żądać uchylenia prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia wyłącznie wtedy, gdy wykaże, że po udzieleniu zabezpieczenia zaistniały przesłanki z art. 52 par. 1 kodeksu pracy. To bowiem oznaczałoby, że w przepisie jest błędne odesłanie do par. 1 zamiast do par, 3, a tym samym w obecnym brzmieniu nowy art. 6 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej nie ma praktycznego zastosowania.

Co jeszcze ma znaczenie w kontekście nowych przepisów kodeksu postępowania cywilnego?

Zasadniczo nowe przepisy wzmacniają przede wszystkim pozycję pracownika, lecz nie tylko w odniesieniu do zabezpieczenia. Zmianie bowiem uległo również brzmienie art. 477.2 kodeksu postępowania cywilnego i po wejściu w życie nowelizacji wynikać z niego będzie, że uznając wypowiedzenie umowy o pracę za bezskuteczne albo przywracając pracownika do pracy, sąd na wniosek pracownika nakłada w wyroku na pracodawcę obowiązek dalszego zatrudnienia pracownika do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Tym samym chodzi tutaj o okres między wyrokiem sądu I instancji, a prawomocnym zakończeniem sprawy.

Dotychczas bowiem pracownik również mógł taki wniosek złożyć, lecz sąd nie musiał go uwzględniać, po zmianach natomiast sąd będzie musiał zawsze taki wniosek pracownika uwzględniać. Ta zmiana obejmuje, co jest niezmiernie istotne, wszystkich pracowników, a nie tylko tych szczególnie chronionych.

Podsumowując, podpisana niedawno przez Prezydenta RP ustawa z 28 lipca 2023 roku o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw wprowadza ważne zmiany w kodeksie postępowania cywilnego. Najistotniejszą zmianą jest wprowadzenie nowego zabezpieczenia w postaci nakazu zatrudnienia do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu sądowego i dotyczy to zwolnionego pracownika podlegającego szczególnej ochronie. Jest to zasadnicza zmiana w porównaniu z dotychczasowym brzmieniem przepisów kodeksowych, bowiem od teraz sąd będzie miał obowiązek zastosować nowe zabezpieczenie w postaci nakazu zatrudnienia. Poza tym w przepisach pojawiła się też drobna nieścisłość, co prawdopodobnie nie pozwoli na zastosowanie nowych przepisów zgodnie z zamysłem ustawodawcy.